Biografia
Ivry Gitlis (25 sierpnia 1922-24 grudnia 2020) był izraelskim wirtuozem skrzypiec i Ambasadorem Dobrej Woli UNESCO. Występował z czołowymi orkiestrami świata, m.in. z London Philharmonic, New York Philharmonic, Berlin Philharmonic, Vienna Philharmonic, Philadelphia Orchestra i Izrael Philharmonic Orchestra.
Icchak-Meir (Izaak) Gitlis urodził się 25 sierpnia 1922 r. w Hajfie w Izraelu w rodzinie Żydów, którzy wyemigrowali w 1921 r. z Kamieńca Podolskiego na Ukrainie.
Gitlis zdobył pierwsze skrzypce w wieku pięciu lat i rozpoczął naukę u pani Velikovsky wraz ze swoim przyjacielem Zvi Zeitlinem. Następnie uczył się prywatnie u Miry Ben-Ami, uczennicy Josepha Szigetiego. Gdy miał osiem lat, załatwiła mu grę dla Bronisława Hubermana, co zapoczątkowało akcję zbierania datków na studia we Francji.
W 1933 przyjechał z matką do Paryża i zaczął pobierać lekcje u Marcela Chailleya, męża pianistki Céliny Chailley-Richez. Będąc bardzo blisko ich rodziny, został przedstawiony George'owi Enescu i Jacques'owi Thibaudowi. W tym okresie podjął decyzję o zmianie nazwiska rodowego (Izaak) na Ivry. W wieku 11 lat Gitlis (Jitlis) wstąpił do Conservatoire de Paris w klasie Julesa Boucherita, który ukończył w 1935 roku.
W latach 1938–1940 jego nauczycielami byli George Enescu i Jacques Thibaud w Paryżu oraz Carl Flesch w Spa w Belgii, a później w Londynie.
W 1940 roku podczas II wojny światowej wyjechał do Londynu, gdzie najpierw przez dwa lata pracował w fabryce wojennej, a następnie został przydzielony do oddziału artystycznego armii brytyjskiej. Dawał liczne koncerty dla żołnierzy alianckich oraz w fabrykach wojennych. Po wojnie z sukcesem zadebiutował z London Philharmonic Orchestra, a następnie grał z BBC i wszystkimi innymi czołowymi orkiestrami Wielkiej Brytanii.
W 1951 roku za namową swojej nauczycielki Alicji Pashkus wziął udział w Konkursie Long-Thibaud w Paryżu, gdzie zajął piąte miejsce. Już w początkowej fazie konkursu krążyła plotka, że w czasie wojny ukradł skrzypce Stradivariusa, co w dniu finału wywołało skandal. Sześć lat po upadku Hitlera bycie Żydem we Francji nadal było przedmiotem debaty. W tym samym roku Gitlis zadebiutował w Paryżu, grając z recitalem w Salle Gaveau, sponsorowanym przez menadżera muzycznego Marcela de Valmalète (9 lipca 1951).
W latach 50. przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie poznał Jaschę Heifetza. Odbył tam kilka tournée pod przewodnictwem Sola Huroka, m.in. pod przewodnictwem Eugene'a Ormandy'ego (Czajkowski w Filadelfii) i George'a Szella (Sibelius, 15,16 i 18 grudnia 1955 w Nowym Jorku). Po powrocie do Europy, w latach 1954-1955, dla wytwórni Vox nagrał koncerty Berga (Koncert skrzypcowy „Ku pamięci anioła” w połączeniu z „Koncertem kameralnym” -Vox PL 8660- nagrodzonym „Grand Prix du Disque” w 1954 r.), Czajkowskiego, Mendelssohna, Strawińskiego (Koncert skrzypcowy w połączeniu z „Duo Concertant”) oraz z dyrygentem Jascha Horenstein, Bartók, Bruch i Sibelius. Jego nagranie II Koncertu skrzypcowego i Sonaty skrzypcowej Solo Bartóka – Vox PL 9020 – otrzymało w 1955 roku nagrodę „Najlepsza płyta roku” od New York Herald Tribune.
Źródło: Artykuł „Ivry Gitlis” z Wikipedii w języku angielskim, na licencji CC-BY-SA 3.0.
